/Pankreas Gibi Düşün – Gary Scheiner – Temel Prensipler

Pankreas Gibi Düşün – Gary Scheiner – Temel Prensipler

Resim Kaynak / Source : integrateddiabetes

Diyabet yönetiminin kökü aslında şu tabire bağlıdır ” Pankreas Gibi Düşünmek

Gary Scheiner’ın bu önemli kitabı dünya genelinde birçok diyabetliler tarafından okunmaktadır. Aynı zamanda kendiside tip 1 diyabetlidir. ve sertifikalı bir diyabet eğitmenidir.

 Şimdi asıl bölüme geçelim :

Kan Şekerinde Rol Oynayan Ana Faktörler:

Yemek ve Karaciğer (stres hormonları ile )            Fiziksel Aktivite , insülin ve Diğer Diyabet İlaçları      ( kan şekerini yükseltir )                                                                                                  ( kan şekerini düşürür )

1. Faktör : İnsülin

Resim Kaynak / Source : diabetesdaily

İnsülinin basitçe kan şekerimize düşürücü etkisi vardır. Ancak etkisi tipine göre farklı olur .Kana emilimi ve vücudun insüline olan duyarlılığı gibi .İnsülin ünitede ölçülür.Hangi tip insülin kullanırsan kullan 1 ünite insülin aynı miktarda kan şekerini azaltır. 

Hızlı Etkili ( humalog,novorapid,apidra)

Başlama :  5 – 10 dakikaya

Pik yapması : 3/4 – 1 saate

Sürmesi : 3-5 saate

Kısa Etkili (regular)

Humulin R

Başlama :  5 – 30 dakikaya

Pik yapması : 2 – 3 saate

Sürmesi : 4 – 6 saate

Orta Etkili (NPH)

Humulin N

Başlama :  1 – 2 saate

Pik yapması : 4 – 8 saate

Sürmesi : 12 – 18 saate

Uzun Etkili (lantus / levemir,detemir )

Lantus

Başlama :  1 – 3 saate

Pik yapması :  yok

Sürmesi : 20 – 24 saate

levemir

Başlama :  1 – 3 saate

Pik yapması : 6 – 12 saate

Sürmesi : 18 – 24 saat

2. Faktör : Diğer Diyabet İlaçları

Diyabet Hapları :

Diyabet için enjekte edilebilir tedaviler ( exenatide ve liraglutide – çoğunlukla tip 2 diyabetliler için olup tip 1 diyabetliler için nadirdir. )

Pramlintide :

Amylin normalde pankreasın beta hücreleriyle salgılanan bir hormondur. Ancak tip 1 diyabetlilerde bu hormon salgılanmaz Ayrıca tip 2 diyabetlilerde yetersiz miktarda salgılanır.

-Bu amylin hormonu merkezi sinir sisteminde mide içeriğinin ince bağırsağa boşaltılmasını yavaşlatmada rol oynar.

-Ve en önemlisi pankreas tarafından salgılanan glukagonu azaltır. İşe bakın ki tip 1 diyabetlilerde extra glukagon salgılanır.

-Aslında bu amylin hormonu sindirimi yavaşlatarak, yemek alımını azaltarak ve yemeklerde glukagon üretimini aza indirgeyerek yemek sonrası meydana gelen kan şekeri yükselmesini aza indirger.

-iştahı azaltır.

-Yemek insülini alan insanlar içindir.

Not : Aslında şunu not düşmekte fayda sadece birkaç hormon değil birçok hormonun birlikte ekip olarak çalıştığı önemli bir gerçektir. 

3. Faktör : Yemek

Yediğimiz ya da içtiğimiz herşey kan şekerinin yükselmesine sebep olur.

3 ana besin öğesi protein,yağ ve karbonhidrattır.
proteinin kan şekerine etkisi en azdır sadece bir istisna dışında çok az karbonhidrat (fazla değil) tüketildiğinde vücudun enerji ihtiyacının karşılanması için karaciğer bazı proteinleri şekere dönüştürür.
Örneğin : kahvaltıda sadece yumurta ve sucuk yediğin halde şekerinin birkaç saat sonra yükseldiğini görebilirsin (kh yok) üstelik neredeyse karbonhidrat olmadığı halde Ancak karbonhidrat alındığında Proteinin kan şekerinde etkisi olmaz.
Diyet Yağın kan şekerinde etkisi çok az önemlidir Ancak büyük miktarda yağın tüketimi 2 belirgin etkilere sebep olur.

– Birincisi karbonhidratla birlikte alındığında karbonhidratın sindirimini yavaşlatır. Yavaş bir neticede daha kademeli öğün sonrası kan şekeri yükselmesi olur.

– ikincisi diyet yağın büyük miktarı özellikle doymuş yağ bir kaç saat sonra kan şekerinde geç yükselme yaratabilir.

Peki bu nasıl olur şöyle anlatalım ;

1) – Yüksek yağlı bir öğün yediniz  

2) – Birkaç saate yağ sindirime başlar bu birkaç saat daha devam eder.

3) – Sonra kan dolaşımındaki trigliseridler yükselmeye başlar.

-Ve kan dolaşımındaki yüksek trigliseridler karaciğerin insüline dirençli yaklaşmış olmasına sebep olur. Karaciğer insüline iyi karşılık vermediğinde olağandan daha fazla glukagon salgılar. Buda kan şekerinin yükselmesine sebep olur.

Karbonhidratlara geldiğimizde onlar kan şekerinde asıl etkisi olan besinlerdir.

Karbonhidratlar glukoz, sukroz(tablet şeker) fruktoz(meyve şekeri),laktoz(süt şekeri),nişastayı kapsar.

Aşağıda bahsettiğimiz hem nişasta hemde şekerli yiyecekler şekeri hızla yükseltir.

Şeker Bakımından Zengin Yiyecekler :

Meyve

Meyve suyu

Gazlı içecekler

Spor içecekleri

Şekerleme

Çikolata

Kurabiyeler ve Pastalar

Süt

Dondurma

Yoğurt

Bal

Bira

Jöle

Nişasta Bakımından Zengin Yiyecekler :

Patates

Pirinç

Noodle ve Makarna

Tahıl

Yulaf Ezmesi

Ekmek

Krakerler

Simit

Pizza

Tortilla

Pankek

Waffle

Fasulye

Bezelye

Mısır

Çubuk Karaker

Patlamış Mısır

4. Faktör : Fiziksel Aktivite

fiziksel aktivite kan şekerini azaltmak için en önemli araçtır.
bunu büyük glukoz miktarını yakarak yapar.

Kapı ve kilidi düşünün , insülin, hücrelere kapıyı açan ve şekerin içeriye girip enerji için yakılmasını sağlayan bir anahtardır. Üşengeç gibi uzandığınızda kas hücreleriniz birçok enerjiyi yakmaz. Yani onların açmak için uygun sadece birkaç kapısı olur.

Şimdi hayal edin geçici olarak duyunuzu kaybettiniz. Ve bahçe işlerini profesyonel birine yapması için para ödemek yerine. Kendiniz yapmaya karar verdiniz. Kaslarınız aniden daha çok enerjiye ihtiyaç duydu. Ve Eşinizin yazın titizlikle ektiği çiçekleri yanlışlıkla biçmeye başlıyorsunuz. Ve bu sırada kas hücrelerinizde var olan birkaç kapı şekerin yeterince hızlı bir şekilde hücreye girmesini sağlamamakta.

Çözüm tahmin edebildiğiniz gibi vücud hücrelerinizin daha fazla kapı yapması ve ( şu açıklayıcı örnek) ’’ kapının menteşesine yağ sürmek ‘’ içindir. Ve işte durum böyle.

Sonra aniden Bu insülin anahtarları kapıyı açmanın,  şekeri kan dolaşımı dışına taşımanın ( hücrelerin içine taşınmanın  ) çok daha kolay olduğunu , keşfeder.  Ki buda bahçede yarattığınız dağınıkları temizlemeniz için enerji sağlayacaktır.

 

Diğer haber şu : 

Maalesef hiçbir şey sonsuza dek sürmez ,  vücut hücrelerinin yaptığı kapılar geçicidir. Bir gün veya daha fazla hareketsiz olduktan sonra kapılar sökülür ve aktivite seviyesi yükselmeden önceki hale dönersiniz. Hatta uzun süre hareketsizlik insüline duyarlılığı azaltabilir. 

Glukozun yakılmasına gelince ,  egzersizin herhangi bir şeklinin en erken aşaması boyunca vücut nerdeyse sadece şekeri yakar.  Ve baştan sona şekeri yakmaya devam eder.  Bedeninize ve fiziksel aktivite yapınıza göre saatte 100 gram glukozdan fazla yakabilirsiniz. Aşağıdaki tabloda egzersiz yaptığınızda kullanılan glukozun genel bir tahmini verilmiştir.

60 dakika da yakılan glukoz ( fiziksel aktivite ) Low intensity ( düşük yoğunluk ) Moderate intensity ( orta yoğunluk ) ve High intensity ( yüksek yoğunluk )

Resim Kaynak / Source : think like a pancreas

Peki bu nedir ? Şekerin egzersiz boyunca yükselebileceğini duymuşsunuzdur. Olabilir. Ama fiziksel aktivite sebep olmaz. 

Fiziksel aktivite her zaman şekeri yakar ve insülin duyarlılığını arttırır. Belki aynı zamanda bunun üzerinde başka bir şeyde olabilir. ‘’ Stres tepkisi ‘’ dediğimiz bir şey . Bu şu sporlar boyunca gerçekleşebilir : yarışmalı aktiviteler , çok yüksek yoğunluklu / kısa süreli egzersizler , 

5. Faktör :  Stres Hormonları

Geçen hafta geç yatmaya karar verdim ve bir korku filmi izledim. Yürek burkan finalden sonra şekerimi ölçmeye karar verdim ve çok şaşırdım film boyunca yaklaşık 200’e çıkmıştı

Öncesinde karaciğerin glukoz deposu işlevi gördüğünden ve glukagon denilen şekilde sakladığından bahsettim.

Karaciğer glukagonun ufak miktarını bozar. Beynin ,sinirlerin,kalbin, ve diğer aktif organların gelişmesine yardım etmek için glikozu kan dolaşımına salar. Glikozun bu salınımı geniş ölçüde bazı hormonların varlığına bağlı Sadece insülin karaciğerin şekeri kan dolaşımından çıkarmasına ve onu Glukagon şeklinde depo etmesine sebep olur. Stress Hormonları , Seks Hormonları,Büyüme hormonları ve Glukagon Hormonlarını kapsayan diğer bütün hormonlar ise karaciğerin glukozu kan dolaşımına geri salmasına sebep olur.

Kortizol ve Büyüme hormonu 24 saatlik dönümde üretilir ve bazen gece boyunca ya da sabahları erken vakitte gördüğümüz yüksek kan şekerinden sorumludur. diğer stress hormonları özellikle epineprin (adrenalin) vücudumuz enerji amaçlı hızlı şeker akışına ihtiyaç duyduğunda üretilir. örneğin korku filmi boyunca yüksek glikoz yaşadım stress hormonlarının çalışması şüphesizdi.

Duygusal stres ( korku,endişe,kızgınlık,heyecan, gerilim) ve psikolojik stres ( hastalık ,ağrı ,enfeksiyon, yaralanma) vucudun stres hormonunun birkaçını kan dolaşımına salgılamasına sebep olur.

kan şekerini yükseltmeye meyilli:

büyüme,adet hormonları,geç hamilelik çağı,hipoglisemiden geri tepme,depresyon,kilo alma ,aşırı uyuma,kafein,steroit ilaçlar ,diyüretik,niyasin

kan şekerini düşürmeye meyilli:

alkol,ısı/nem, önceki yoğun egzersiz,sosyalleşme,erken hamilelik evreleri,beta blokerleri,mao inhibitörleri ,nikotin bantları,stres azalması,depresyon tedavisi

Kan şekerini etkileyen sayısız çeşitler var . Bazısı arttırır bazısı düşürür. Bazılarının kendi aklı var gibi görünebilir.

Önemli Noktalar Kısmı:

-tip 1 diyabet bağışıklık sistemi pankreasa saldırdığında ,insülin üreten hücreleri yok ettiğinde meydana gelir
-kan şekerini yükselten ana faktörler karbonhidratlar ve stress hormonlarıdır.
-kan şekerini düşüren ana faktörler insülin,diyabet ilaçları ve egzersizdir.

Not : Diğer bölümler de yakında eklenecektir.

Kaynak :

Bu bilgiler Gary Scheiner’ın ” Pankreas gibi düşün ”adlı kitabındandır.